printversie

Mark Blaisse is historicus, schrijver, dichter en adviseur (Pilgrims Consult, Amsterdam). Hij richt zich in het bijzonder op de gevolgen van de mondialisering voor de strategie van ondernemingen en overheden. Ook is hij mede verantwoordelijk voor Dialogues, een platform dat ondernemend gedrag in Nederland stimuleert en faciliteert.

Verder heeft hij een twaalftal boeken geschreven. Made in China: Eight Lessons in Modesty is in december 2005 uitgekomen. Zijn jongste dichtbundel heet Samen twee Armen (de Beuk, 2004, Amsterdam). Blaisse is journalist geweest bij het NRC Handelsblad.

In dit interview geeft Blaisse zijn analyse op de huidige situatie in Nederland. Hij ziet veel meer kansen dan tekortkomingen. In zijn ogen gaat er nog steeds veel meer goed dan fout en in die zin is het ook gerechtvaardigd om op het goede te focussen.

Door Adriaan de Man & Engbert Breuker

Blaisse heeft altijd een fascinatie gehad met de vragen waarom mensen ‘kleine leidertjes’ volgen en waarom er zo weinig opstand is tegen machthebbers. Of het nu in Nederland is, in India of Afrika, men loopt makkelijk achter mannetjes aan (meestal zijn het mannetjes) van Jezus tot Mao. Die machthebbers wilde hij als journalist ontmoeten, om te weten te komen wat nu de ingrediënten zijn van die mannen/leiders die boven komen drijven.

Hij verwonderde zich ook over de vraag waarom mensen niet alleen mensen/leiders volgen, maar ook trends. Waarom zijn mensen zo beïnvloedbaar? Door mode, politieke partijen, sektes, maar ook door somberheid. Als je Nederland op dit moment alleen maar zou beluisteren vanuit de media, krijg je het idee dat Nederland er zeer slecht aan toe is. Europa is niet meer dan een illusie onder een glazen stolp. En voor het ‘Westen’ is het einde der dagen aangebroken. Het is heel modieus om daarin mee te gaan als een veredelde Bolkestein of anderszins. Als journalist en historicus, als actief burger, ziet Blaisse dat kleine dingen wel degelijk het verschil kunnen maken: “Je kunt op jouw manier in opstand komen. Dat kan binnen je bedrijf zijn door het gewoon anders te doen, of de volgorde niet te accepteren.”

Civil courage

Wanneer mensen een bepaalde leeftijd hebben bereikt, vinden ze meestal dat ze hun civil courage moeten laten zien. Blaisse doet dat op diverse manieren. Hij verricht belangeloos de publiciteit en marketing voor de VN-organisatie die landmijnen de wereld uit wil helpen. Samen met anderen heeft hij na de dood van Theo van Gogh de Stichting Respect2All opgericht. Deze stichting heeft het oranje polsbandje bedacht en er 2 miljoen van verkocht. Met de opbrengst (€ 2 miljoen euro, red.) steunen de stichting diverse projecten voor jongeren van 4 tot 18 jaar. Er is een sprookjesboek gemaakt, Anders is leuk in een oplage van 1 miljoen exemplaren. Een lespakket over waarden, normen en respect, met de centrale vraagstelling is: wat is voor jou respect? Scholieren kunnen via een webcam en website daarover met elkaar discussiëren. Ruim 1000 basisscholen doen mee aan dit project. Maar Respect2All doet ook aan oplossingen. Voor een school doet de stichting een mediatorproject, waarin een aantal leerlingen zijn getraind als mediators. Wanneer er problemen zijn op het schoolplein, dan gaan die leerlingen met de mediator naar de mediatorkamer en daar lossen ze hun conflict op. Blaisse: “Dat loopt zo goed op die school dat er geen conflicten meer zijn en die mediatorkamers leeg staan!”

Tolerantie is meer dan desinteresse

Er is een verschil tussen tolerantie en ongeïnteresseerdheid, en daar gaat het op dit moment mis in Nederland. De ongeïnteresseerdheid is eigenlijk aan de macht. Mensen zijn vaak niet nieuwsgierig meer. Er is een verschil tussen ‘ik vind jou wel best’ en ‘ik vind jou interessant’. Via projecten als lespakketten en debatten worden jongeren met verschillende achtergronden geprikkeld en weer nieuwsgierig naar elkaar gemaakt. Elkaar te bevragen naar waarom ze zo zijn of zich zo gedragen. Want zonder kennis ook geen tolerantie. De beroemde tolerantie van Nederland is volgens Blaisse eigenlijk een tolerantie van holle frasen: “In ruil voor geld en puur opportunisme ben je welkom. We waren nooit pro-semiet of pro katholiek, we dachten gewoon: handel! Als jij bij mij komt logeren dan kan ik van jou profiteren. Prima, maar zeg dat dan ook. Anders lijkt het erop dat je een gastvrij land bent, maar dat is Nederland niet!”

Stimuleren van ondernemerschap

In Nederland ontbreekt het aan ondernemerschap. Nederlanders hebben geen natuurlijke ondernemende attitude. Ondernemerschap is nauwelijks een issue binnen de opleidingen van basisschool tot universiteit. Het merendeel van de Nederlanders wil ook vastigheid. De maatschappij is echter veranderd ‘van een handje ophouden’ naar ‘handjes laten wapperen’. Alleen niemand van onze generaties is uitgelegd wat het betekent om je handjes te laten wapperen. Blaisse: “In theorie weten we dat we meer verantwoordelijkheid moeten nemen, meer activiteiten moet ondernemen, meer democratische plichten in moeten vullen, maar we weten niet hoe. Mensen wensen elkaar vanaf woensdag prettig weekend en het komt nog allemaal goed!”

Samen met een bank heeft Blaisse het initiatief genomen tot het platform Dialogues. Dit platform heeft als doel ondernemend gedrag te stimuleren en te faciliteren. Dialogues heeft eerst in kaart gebracht wat de mogelijkheden waren, en die bleken oneindig. Een denktank van 35 vrijdenkers uit de Nederlandse samenleving heeft vervolgens gekeken waarop de focus moest liggen. Uit die analyse kwamen bijvoorbeeld naar voren: “De CITO-toets is het eerste moment dat de helft van de kinderen in Nederland te horen krijgt dat ze niks kunnen en dat ze naar het VMBO moeten. Nooit kunnen gaan studeren en misschien ook nooit ondernemer kunnen worden omdat een bank ze nooit een lening zal geven omdat ze niet in hen geloven.” Het idee van de denktank was om een parallelle test voor die zogenaamd mislukte kinderen te ontwikkelen, waarmee ze inzicht krijgen in wat ze wel goed kunnen en op die manier een ‘boost’ krijgen voor hun ego.

Dialogues organiseert diverse activiteiten en spelletjes op internet ten behoeve van ondernemen. Samen met de ABN-AMRO en Stichting Jong Ondernemen sponsoren ze de organisatie van mini-ondernemingen met een prijs en een daaraan verbonden Europese competitie. Samen met universiteiten doen ze onderzoek naar het ontbreken van ondernemerschap in de opleidingen en het gevolg daarvan voor het ondernemende karakter van de gemiddelde afgestudeerde Nederlander. Dat blijkt het laagste in Europa te zijn, volgens Blaisse. Dialogues doet echter niet alleen onderzoek maar probeert er in co-creatie met andere partijen wat aan te doen. In samenwerking met de Telegraaf worden mensen geportretteerd die wel ondernemend gedrag hebben laten zien. Via de site van Dialogues kunnen mensen daarvoor worden aangemeld. Blaisse: “Op een Idols-achtige manier gaan we met deze portretten de abri’s in het land vullen en laten we de Nederlanders zien dat het wel kan. Dat je niet op politiek moet wachten maar zelf aan de slag moet gaan.”

Mogen leren van fouten

Een ander obstakel dat Blaisse ziet voor ondernemend gedrag is de huidige nogal strikte faillissementswet in Nederland. Die wordt op dit moment gelukkig herzien. De publieke norm dat je een looser zou zijn als je failliet gaat helpt echter niet erg voor het ondernemend klimaat in Nederland. Ondernemen is risico nemen en dat kan wel eens niet lukken. Dialogues heeft na lang zoeken 10 bedrijven gevonden die failliet zijn gegaan en die bereid waren kennis en ervaringen beschikbaar te stellen in een kenniscentrum met daarin de valkuilen en hoe te voorkomen dat je failliet gaat. Maar ook wat te doen bij faillissement. Met Dialogues hebben we nu een benchmark bedacht: je kunt briljant failliet gaan, goed failliet gaan of stom failliet gaan (bijvoorbeeld door je geld in het casino te vergokken). Voor de mensen die briljant of goed failliet zijn gegaan moet het via de benchmark van Dialogues mogelijk worden weer welkom te zijn bij de banken.

Er zijn genoeg kansen

Blaisse ziet allerlei kansen voor Nederland dieveel mensen niet zien. Er worden vele zaken in Nederland onderbenut. Bijvoorbeeld in offshore banen, in toerisme etc. Samen met het Ministerie van Economische Zaken is hij bezig met de organisatie van een congres om werkgelegenheid en enthousiasme te creëren rond onderwerpen die zijn blijven liggen.

Ook ligt volgens Blaisse in Nederland meer dan € 10 miljard privé vermogen op de plank omdat mensen bang zijn dat te beleggen. Nederlanders willen vooral niet beleggen in starters. Je kunt kapitaal krijgen tot € 35.000 en vanaf € 5 miljoen, maar daartussen niet. Dialogues is met diverse partijen hierover in gesprek.*

Waar is Nederland goed in?

Nederland is goed in logistiek, in waterengineering en in landbouwtechnieken. Wageningen en Delft zijn tot diep in China begrippen. Nederlanders zijn goed in snel aanpassen, in communicatiein sport. Blaisse ziet de kerncompetenties van Nederland als inlevingsvermogen en daadkracht, maar nuanceert dit tegelijkertijd: “Ten aanzien van moslims willen of kunnen we ons niet inleven. Onze daadkracht is potentieel goed maar vaak doen we ook niets. Vele Nederlanders hebben geen idealisme en geen ambitie. We slagen er nationaal niet in een sense of urgency aan de orde te stellen. Het kabbelt maar voort en dat is veertig tot vijftig jaar goed gegaan.”

Hoe typeer je het huidige tijdperk?

Technologie, mobiliteit en volledige transparantie. People on the move. Een drang naar materialisme: iedereen heeft een mobieltje, ziet wat de ander heeft en wil dat ook. Dit tijdperk is het einde van alle grote afspraken tussen landen. Hierdoor krijgt het microniveau (de mensen, red.) meer kansen. Mensen individualiseren en trekken zich terug in hun eigen beschermde clubje(s), met daardoor meer kans voor fundamentalisme op alle gebieden. De tijdgeest is zeer verwarrend voor mensen.

Blaisse geeft aan het moeilijk te vinden zichzelf op te pompen om positief te blijven. Het is veel makkelijker om te kankeren op de dingen die fout gaan. Hij citeert Paul Schnabel: “De Nederlander kankert op alles wat fout gaat, maar heeft wel een prettig weekend.” Blaisse: “Mijn positivisme heb ik nodig om mijn bed uit te komen. Als ik echt nadenk over de wereld, wat er gebeurt in China, India, de VS, dan word ik niet vrolijk. De enige manier om daarmee om te gaan is om het positieve te zien. Het leven is zoveel leuker als je voor jezelf en anderen een positieve blik hebt en een ander blij weet te maken.“

Volgens Blaisse moeten we in Nederland een andere soort welzijn definiëren. Op dit moment wordt alles gemeten in geld en kwantitatieve groei. Als je niet groeit of minder geld hebt, ben je dan niet goed bezig?” Groei wordt niet gemeten aan kennis en kwaliteit. In plaats van de BV Nederland zouden we naar de Openbare Vennootschap Nederland moeten waar het Bruto Nationaal Geluk wordt gemeten in plaats van BNP, waar mensen persoonlijk aangesproken kunnen worden op hun eigen functioneren.

 “Maar er gaat heel veel goed. We moeten daarom meer focussen op wat goed gaat dan op wat slecht gaat, want er gaat meer goed dan fout.”

* Noot van de redactie: Diverse andere partijen zijn ook bezig met financieringsmogelijkheden voor startende en ondernemers: Economisch Zaken heeft een garantiefonds gepresenteerd, en in december is het growth capital fund gelanceerd voor groeiende ondernemers, zie www.ez.nl een www.port4growth.nl)

• 'Via mijn werk aan een Database . . .' (Alice van der Hoek)
• Bekijk alle reacties