Marinus Knoope is vooral bekend van ‘de creatiespiraal’, een praktisch model voor de natuurlijk weg van droom naar werkelijkheid. Van zijn gelijknamige boek zijn inmiddels zo’n 80.000 exemplaren verkocht. Daarnaast heeft Knoope vele lezingen en workshops over de creatiespiraal gegeven.

In dit interview sombert Knoope over de huidige negatieve creatiespiraal in Nederland. Volgens hem is dat vooral het gevolg van de heersende negatieve moraal in de Nederlandse journalistiek. Toch ziet hij ook lichtpuntjes. Op microniveau gaan steeds meer mensen aan de slag met hun eigen creatiespiraal en dat kan als een positieve olievlek werken. Knoope: “Nederland heeft de potentie om het belang van het individu en het collectief te verbinden.”

Door Adriaan de Man & Engbert Breuker

De werkelijkheid

Nederland zit in een negatieve creatiespiraal

Volgens Knoope speelt de Nederlandse journalistiek een veel grotere rol in de negatieve creatiespiraal dan ze zich zelf bewust is. Er is volgens hem weinig ruimte voor kwaliteit en verdieping in vergelijking met andere landen en de Nederlandse journalist, ook bij de zogenaamde kwaliteitsprogramma’s speelt vooral op de persoon. “Als in Frankrijk een schrijver over een boek wordt geïnterviewd duurt dat een uur in plaats van de hooguit vijf minuten in Nederland. In Frankrijk bestaat een tv-programma, ‘staracademie’, waar artiesten als Charles Aznavour mensen op een opbouwende manier leren wat het leven van een artiest is en hoe je een chanson moet zingen. Dat is toch heel wat anders dan het Nederlandse amusement in programma’s zoals Idols, waarin ze het liefst mensen tonen die zichzelf belachelijk maken en die afgekraakt worden door een jury.”

Dat betekent voor Knoope niet dat een journalist geen kritische vragen mag stellen: “Maar in Nederland is er in vergelijking met Frankrijk, geen respect voor de mensen.” Volgens Knoope is de Nederlandse journalistiek zich te weinig bewust van zijn voorbeeldfunctie. Het publiek en de jeugd gaan dat gedrag imiteren

Vakmanschap van de journalist?

Bij het Eindhovens Dagblad is Knoope een keer ingehuurd bij het maken van een speciaal katern gericht op positief nieuws, naast een normaal nieuwskatern. Het viel Knoope op hoeveel moeite de journalisten hadden om nieuws op een positieve manier te formuleren. Knoope: “Een van de vragen was: Morgen regent het, hoe moeten we dat nu als positieve kop op de voorpagina zetten?” Zijn advies: “Morgen schitterend weer voor regenliefhebbers.” Het ziekenhuis in Eindhoven publiceerde die dag een tekort van 300 miljoen op de begroting. Knoope: “Eindhovens ziekenhuis kiest voor patiënten.” Philips maakte die dag bekend dat zij 2500 medewerkers ging ontslaan. Knoopes kop: “Philips grijpt snel in om bedrijf gezond te houden”.

In de visie van de journalisten stond de feiten positief weergeven gelijk aan feiten verdraaien en verkeerd weergeven, niet aan de werkelijkheid. Negatief nieuws is de werkelijkheid. Knoope: ”De mensvisie van Nederlandse journalisten is dat de mens slecht is en dat zij als hoeders van de maatschappij daar op moeten letten. Als je ze daarop aanspreekt, voelen ze zich aangevallen.”

De droom

Is er een tegenbeweging in de maatschappij, een soort onderstroom?

Knoope: “Kijk naar mijn boek, De creatiespiraal, daar zijn er zo’n 80.000 van verkocht. Mensen zijn er mee bezig op microniveau, maar op macroniveau hoor je er niets over. Dat microniveau is uitgebreid, niet een klein stroompje. Daar kun je dus hoop uit putten.”

‘Samen voor ons eigen’: gezond individualisme leidt tot goed collectivisme

De Nederlandse politiek is volgens Knoope bang voor de individualisering omdat het een bedreiging zou vormen voor het collectief (de maatschappij). Hij ziet echter geen tegenstelling tussen individu en collectief. In zijn ogen kan een sterk ontwikkeld individu juist een goede bijdrage leveren aan het collectief. Het is voor Knoope een combinatie van socialisme en kapitalisme, wat volgens hem samen veel meer oplevert dan een van beide systemen apart: een systeem waar een individu zich kan ontwikkelen maar wel rekening houdt met zijn omgeving.

De te creëren nieuwe werkelijkheid

De essentie van de creatiespiraal

Knoope heeft de afgelopen tien jaar zo’n 2.000 presentaties over de creatiespiraal gehouden en is bijna overal geweest, behalve bij de politiek. Het valt hem op dat wanneer hij politici tegenkomt bij conferenties, zij vooral hun eigen verhaal vertellen en daarna weer weg zijn. In het bedrijfsleven lijkt zijn gedachtegoed van de creatiespiraal juist wel aan te slaan. Zijn observaties zijn ook dat men in bepaalde beroepsgroepen in Nederland met een positieve blik de wereld inkijkt: politieagenten, defensie. En in andere met een negatieve blik: journalisten, (huis)artsen en leraren.

Hij put hoop uit de waarneming dat het idee dat er een natuurlijke weg is voor de eigen ontwikkeling – het gedachtegoed van de creatiespiraal – een houvast is en dat mensen het ook niet meer vergeten, dat het onderdeel van hun systeem wordt.

Hij geeft daarbij een anecdote uit zijn eigen schoolgeschiedenis: Knoope had ooit bedacht dat ze moesten gaan staken. Hij vertelde het gerucht dat er die dag om 13.00 uur gestaakt zou worden en iedereen op het schoolplein zou gaan zitten en om die mededeling aan zoveel mogelijk mensen door te geven. Met de vraag van wie hij het had, vertelde hij dat hij het ook maar gehoord had, met de vraag om het door te vertellen. Hij vertelde het zelf aan een paar mensen en klokslag 13.00 uur zaten alle 500 leerlingen op het schoolplein. De leraren probeerden te achterhalen wie achter die staking zat, maar daar zijn ze nooit achter gekomen.

Zijn ambitie is om zoiets teweeg te brengen met de creatiespiraal. Mensen in beweging te laten komen, hun eigen leven te laten ontdekken, op natuurlijke wijze en niet door een opdracht van iemand anders!

Wat ziet Knoope als kansen voor Nederland

Het gedachtegoed en toepassing van de creatiespiraal kan een kans zijn voor Nederland. De creatiespiraal kan een brug vormen tussen de individualistische Amerikaanse cultuur – ‘you can make it’ – en de deterministische Europese cultuur. En Nederland kan, volgens Knoope, de drager van die nieuwe cultuur worden: “Nederland het land van ambitie, uitgaande van de drive van het individu, en samen iets collectiefs maken.” Nederland is daar beter voor toegerust, aldus Knoope, dan bijvoorbeeld België en Frankrijk. Als Nederland tenminste niet afglijdt naar platvloersheid. “Nederland heeft een visie nodig. De journalistiek kan helpen die vleugels te geven.”

Knoope heeft nog een boodschap voor de journalisten. In zijn ogen zou het goed zijn wanneer zij eens kritisch zouden reflecteren op hun eigen rol. Een journalist is in zijn visie zowel kritische waarnemer als hoeder van de maatschappij. De vraag die zij zich dienen te stellen is hoe zij hun rol als kritische waarnemer in kunnen zetten om de samenleving zich positiever te laten ontwikkelen.

• 'Wat een geweldig boek, het werkt . . .' (Piet Janssen)
• 'Op 30 maart 2007 is er een lezing . . .' (BCreative!)
• 'Goed artikel. Op mijn zwerftocht . . .' (margreet van der Linden)
• 'Volledig eens met de basis. De . . .' (Herman Groot Beumer)
• Bekijk alle reacties