‘Jij luistert nooit naar me.’ ‘Dat doe ik wel.’ Deze communicatie zal twee mensen waarschijnlijk niet bij elkaar brengen. Terwijl ieder van ons verlangt naar harmonie. En we willen ook allemaal met respect en begrip behandeld worden. We willen graag erkenning voor ons verlangen en ons streven. Waarom lukt ons dat zo slecht? Waarom vervreemden we anderen steeds weer van ons? Waarom oordelen we zo snel, waarom voelen we ons schuldig en waarom klagen we over anderen? Misschien komt dat omdat we te gemakkelijk vergeten dat we zelf verantwoordelijk zijn voor onze gedachten, gevoelens en behoeften en dat we ook zelf verantwoordelijk zijn voor onze uitingen in gedrag en taal.

Er zijn veel manieren om met elkaar te communiceren. Taal is daarvan een van de belangrijkste vormen en heeft een kracht die vaak wordt onderschat. Met behulp van taal kunnen wij doeltreffend laten zien wat wij voelen, willen of denken. Maar doeltreffendheid staat of valt met de wijze waarop wij taal gebruiken.

In een indringend boek laat Marshall Rosenberg zien wat wij met taal kunnen doen. Hij maakt onderscheid tussen gewelddadig taalgebruik en geweldloos communiceren. Gewelddadig taalgebruik, ofwel beschuldigen en oordelen, kan daadwerkelijk tot geweld leiden. We blijken ons er vaak, bewust of onbewust, aan te bezondigen in plaats van dat we de ander erkennen of onze gevoelens en behoeften uiten. Rosenberg pleit in zijn boek voor geweldloos communiceren, een manier van spreken en luisteren, die ons in verbinding brengt met onszelf en anderen en waarin plaats is voor mededogen.

Zijn model van geweldloze communicatie is gebaseerd op een bewuste toepassing van communicatievaardigheden en is bedoeld om ons op een natuurlijke manier met elkaar te leren omgaan en ons te helpen bij het duidelijk verwoorden van onze gedachten, gevoelens en behoeften. Geweldloze communicatie traint ons om zorgvuldig te luisteren en waar te nemen en maakt het mogelijk ons gedrag en omstandigheden die ons raken los te koppelen van onze gevoelens. Zo kunnen we een sfeer van spanning en potentieel geweld met betrekkelijk weinig moeite omzetten in een sfeer van openheid en mededogen. Als wij ons kwetsbaar en respectvol opstellen, zal de ander dat ook zo ervaren en ontstaat er wederkerigheid. De ander zal zich herkend, gerespecteerd en gehoord voelen en van daaruit reageren.

Een voorbeeld uit het boek (pp.76-77): Sommige mensen vinden het tijdverspilling om andermans woorden in eigen woorden weer te geven. Een stadsbestuurder verklaarde tijdens een praktijksessie: ‘Ik word betaald om feiten en oplossingen te bieden, niet om psychotherapie los te laten op iedereen die mijn kantoor binnenkomt’. Dezelfde man werd echter geconfronteerd met boze burgers die naar hem toe kwamen met hun zorgen en angsten en die ontevreden vertrokken omdat zij niet gehoord waren. Sommigen van deze mensen vertrouwden mij later toe: ‘Als je naar zijn kantoor gaat, overlaadt hij je met feiten, maar je weet nooit of hij je wel gehoord heeft. En dan ga je de feiten wantrouwen.’

Het in eigen woorden weergeven blijkt eerder tijd te winnen dan te verspillen. Onderzoek bij management en onderhandelingen laat zien dat de tijd die nodig is om een conflict op te lossen gehalveerd wordt, als elke deelnemer ermee instemt om nauwkeurig weer te geven wat hij gehoord heeft, voordat hij reageert.

Volgens Rosenberg helpt het als we letterlijk herhalen wat mensen ons gezegd hebben, zodat zij voor 100% zeker weten dat wij ze ook werkelijk hebben gehoord. De ervaring heeft ons geleerd, dat wat gezegd wordt lang niet altijd dat is wat gehoord wordt. Het kan soms effectiever zijn om dat in onze eigen woorden terug te geven, zodat de ander merkt dat we het gesprokene ook echt begrepen hebben. Als wij dan ook nog in staat zijn de onderliggende behoefte van de ander te verwoorden zal hij of zij zich pas echt gewaardeerd en herkend voelen.

Tijdens een cursus had ik eerder gezien welk effect de herhaling van andermans woorden kan hebben. Vaak verlangen mensen helemaal geen antwoord op hun vraag, maar willen ze alleen maar hun gevoel delen, hun zorg uiten of hun boosheid kwijt. Laten merken dat je ze gehoord hebt is dan al voldoende. In de privé-sfeer merk ik dat ook; als we de tijd nemen om naar elkaar te luisteren ontstaat er ruimte om te zijn wie je bent.

Het boek was daarom een feest der herkenning en gaf mij veel inzicht in de kracht van een zorgvuldige communicatie. Het boek is zeer praktisch opgezet met veel voorbeelden van communicatie die niet werkt en communicatie die wel werkt. De Verenigde Naties ondersteunen Rosenbergs werk in bijvoorbeeld het Midden-Oosten. Het tweede deel van het boek bevat allerlei praktische oefeningen. Ik kan mensen die in teams werken dan ook van harte aanbevelen om het boek gezamenlijk te lezen en in de praktijk te brengen. Het helpt erg als anderen je wijzen op nieuwe mogelijkheden om te communiceren of - beter nog- zelf het goede voorbeeld geven.

Want alle veranderingen beginnen en eindigen in contact met de ander. Onze wijze van communiceren bepaalt het resultaat van onze inspanningen. Juist daarom is het van zo’n groot belang het productieve gesprek centraal te zetten.

Han Bekkers

februari 2006

GEWELDLOZE COMMUNICATIE: ontwapenend en doeltreffend

Marshall B. Rosenberg

Uitgever: Lemniscaat Rotterdam

ISBN 90 5637 121 5

• 'Op 30 november en 1 december is . . .' (Jorrit)
• Bekijk alle reacties