In Pulchri Studio Den Haag zijn in augustus 2008 voor de eerste keer een aantal kunstwerken getoond die het resultaat zijn van een artistiek-wetenschappelijk onderzoek naar de invloed van ons bewustzijn op materie. Deze bijzondere manier van beelden maken kan worden gezien als ‘schilderen door middel van gedachten.’ De kunstwerken zijn namelijk tot stand gekomen zonder enig fysiek contact van de kunstenaar met zijn materiaal.

“De mooiste en krachtigste emotie die we kennen is de mystieke sensatie. Het is de oorsprong van alle werkelijke wetenschap. De kosmische religieuze ervaring is de sterkste en nobelste drijfveer van wetenschappelijk onderzoek.” Deze woorden van Albert Einstein zijn opgetekend in een tijd dat de waarde van de ‘zachtere dimensies’, zoals creatieve, esthetische en mystieke vermogens, in de wetenschap nauwelijks werd onderkend, maar die anno 2008 door menigeen goed worden begrepen. De uitspraak van Einstein heeft echter niet uitsluitend betrekking op de wetenschap, maar op iedereen, want hij vervolgt: “...degene voor wie de mystieke ervaring onbekend is, wie niet nieuwsgierig kan zijn of die niet in vervoering kan raken, is zo goed als dood. De hoogste wijsheid en de schitterendste schoonheid kunnen we alleen begrijpen door middel van onze verstandelijke en zintuigelijke vermogens, die beperkt zijn. Maar het weten dat het ondoorgrondelijke toch werkelijk bestaat, dat is het centrale thema van religie.”

Mensen als Einstein hebben met hun pleidooi voor de inbreng van het geestelijke in de wetenschap, de wetenschap toegankelijk gemaakt voor een groot publiek. Door het erkennen van de spirituele aspecten in het onderzoeksveld van de wetenschap, kan ook de niet-wetenschapper, de leek, zich herkennen in de fascinaties van de onderzoeker. Wetenschap bestaat niet alleen uit harde feiten, maar vooral ook uit inspiratie, twijfel, verwondering en verlangen. Emoties die iedereen kent. Wetenschap zou echter geen wetenschap zijn als het niet ook voor deze aspecten van de ervaring methoden zou proberen te ontwikkelen om ze te meten en ze in kaart te brengen.

AFBEELDING [ FALLING LEAVES, BOUGAINVILLEA - 00006 ]

Falling Leaves (Bougainville),

uit de serie ‘Mind over Matter’, 112 x 112 cm,

C-print op dibond achter glas,

Iebele Abel, 2008.

Het onverklaarbare als inspiratie

Psycho-kinese is het vermogen om uitsluitend door onze gedachten, onze psyche, iets buiten ons eigen lichaam in beweging te zetten of te laten veranderen. Er is de nodige scepsis over dit onderwerp. Het zou niet te bewijzen zijn, men lacht er vaak wat om en denkt aan lepeltjes buigen en goochelarij. Toch zijn er tal van wetenschappelijke studies gedaan die duidelijk hebben aangetoond dat ons bewustzijn een meetbare invloed kan uitoefenen op het fysieke vlak.

Wat mij in het bijzonder boeit aan dit fenomeen is dat het naadloos aansluit bij de fundamentele inzichten uit het esoterische gedachtegoed, waar ik mij al van jongs af aan mee bezighoud. De esoterische idee gaat er van uit dat alles in ons universum in feite één is. Wanneer men dit begrijpt, wanneer men eenmaal ‘ingewijd’ is in deze gedachte, dan is er geen onderscheid meer tussen de geest en de materie. De oude uitspraak “zo boven, zo beneden” heeft hierop betrekking. Er wordt mee bedoeld dat er een direct verband is tussen datgene wat zich op geestelijk niveau afspeelt, en dat wat zich in onze wereld manifesteert.

Bijzondere experimenten

De kunstwerken in de serie ‘Mind over Matter’ zijn in feite het beeldende verslag van wetenschappelijke experimenten naar de invloed van bewustzijn op materie. Maar waar de meeste wetenschappelijke studies gebruik maken van verschillende proefpersonen, is in deze werken slechts één proefpersoon aanwezig, de kunstenaar zelf. Het principe dat achter de experimenten ligt is eenvoudig.

Stel je voor dat je een raam hebt dat precies de helft van het zonlicht weerkaatst, en de andere helft van het licht doorlaat. Stel je nu voor dat er één lichtdeeltje is dat moet kiezen: weerspiegeld worden of doorgaan. Je weet niet wat dat ene lichtdeeltje gaat doen. Maar, je weet wel dat van alle lichtdeeltjes de helft doorgaat, en dat de andere helft wordt teruggekaatst.Met andere woorden: je kunt niet voorspellen welke lichtdeeltjes weerspiegeld worden of niet, maar je weet wel dat hun aantal even groot is. Dit principe vormt de basis van bijna al het onderzoek dat naar psycho-kinese is gedaan.

Het is een Zwitsers bedrijf gelukt een apparaatje te maken dat precies doet wat hierboven wordt beschreven. Deze high-tech random number generator wordt onder andere gebruikt om willekeurige codes te maken, voor de PIN op de bankpas, of voor versleutelde informatie op het internet. Het apparaatje doet niets anders dan doorgeven aan een computer of een lichtdeeltje wel of niet werd teruggekaatst op het piepkleine spiegeltje binnenin. De computer verwerkt deze informatie als een eindeloze reeks nullen en enen. Je weet nooit wat het volgende getal is, maar je weet wel zeker dat er altijd even veel nullen als enen uitkomen. Tenminste, zo zou het moeten zijn.

Kwantumfysica

Het zou zo moeten zijn... Maar wat blijkt? Wanneer iemand maar sterk genoeg ‘denkt’ dat er meer enen dan nullen worden geproduceerd, dan blijkt dit ook te gebeuren. Blijkbaar zijn fijnstoffelijke ‘kwantum’ entiteiten als lichtdeeltjes gevoelig voor de gedachten en intenties van mensen. Kunnen we veranderingen in ons bewustzijn dan meten door de afwijkingen in de verspreiding van deze lichtdeeltjes te meten? Mogelijk, maar we moeten voorzichtig zijn met al te stellige beweringen op dit vlak. Alleen door heel vaak opnieuw een experiment te doen, krijg je enige idee of er inderdaad verband is tussen een bepaalde intentie en het meetresultaat. Het is als met een steekproef onder mensen, hoe meer mensen zijn ondervraagd, hoe betrouwbaarbaarder het onderzoek.

Schilderen door middel van gedachten

De gedachte achter de kunstwerken in de serie ‘Mind over Matter’ is dat wanneer het mogelijk is de invloed van het bewustzijn te meten, het ook mogelijk is het bewustzijn de vormen en kleuren in een kunstwerk te laten bepalen. Net zoals je een grafiek kunt tekenen van de resultaten van een onderzoek, kun je dezelfde gegevens ook verwerken in een complexere, artistieke vorm. Door veel te experimenteren is het mij uiteindelijk gelukt software te ontwikkelen die de activiteit van het bewustzijn kan registreren en kan omzetten naar beelden.

Het op de cover van dit blad afgebeelde werk heet ‘Vallende bladeren (Bougainville)’. In een normale situatie vallen bladeren in een willekeurig patroon rondom de boom naar beneden. Deze ‘normale verdeling‘ is nagebootst met behulp van een computer en de eerder genoemde random number generator, die willekeurige getallen genereert. Vervolgens werd geprobeerd door middel van gedachten een bepaalde orde in de vallende blaadjes te brengen. De opdracht in dit experiment was dat de grote, kleurrijke bladeren in het midden van het beeld terecht zouden komen, en de minder verzadigde bladeren meer aan de buitenkant zouden vallen. Dat dit gelukt is, is duidelijk aan het beeld te zien.

AFBEELDING [ I LIKE THE LIGHT ONES OVER THE DARK, HORTNESIAS -00006 ]

I like the light ones over the dark (Hortensia),

uit de serie ‘Mind over Matter’. 112x112cm,

C-print op dibond achter glas,

Iebele Abel 2008

20 miljoen proeven voor één kunstwerk

Een vergelijkbaar beeld is het in dit artikel afgebeelde werk ‘I like te light ones over the dark’. In dit experiment vallen witte en rode bloemen van een Hortensia op een willekeurige plaats in een van tevoren vastgesteld vierkant kader. De bedoeling is dat door krachtige intentie er meer witte bloemen zullen vallen dan rode. In het kunstwerk zijn inderdaad vaker de lichtere, witte bloemen te zien. Op het eerste gezicht lijkt de verdeling ongeveer gelijk, toch is het verschil in aantal tussen de donkerrode en witte bladeren zo groot dat het nauwelijks toeval meer kan zijn.

Op dezelfde manier zijn in het werk ‘River boulders’ - eveneens door middel van intentie - rivierkeien uit het centrum van hun normale verdeling gebracht. Het laatste beeld is het resultaat van ruim 4000 proeven per steen. Voor het plaatsen van de 5000 stenen in dit kunstwerk werden in totaal dus 20 miljoen proeven gedaan. Weken van voorbereiding gingen aan dit kunstwerk vooraf, om na alle voorbereiding in ongeveer 10 minuten uiterste concentratie dit beeld te laten ontstaan. Normaal zouden de stenen in een kring vallen, zoals in het midden van dit kunstwerk. Maar dan gebeurt er iets wonderlijks. Het gedachtenexperiment in deze proef is “wijk van het centrum af”.

Blijkbaar treedt er een sterke reactie op waardoor er een extra ring van stenen ver buiten het centrum ontstaat. Het kunstwerk kan daarom worden gezien als een bevroren moment van verhoogde inspiratie. De kans dat een kunstwerk als deze louter bij toeval zou zijn ontstaan is lager dan 1%. Wetenschappers spreken in zo’n geval van een significant resultaat.

AFBEELDING [RIVER BOULDERS -00008 ]

Deviation from a normal distribution (River boulders),

uit de serie ‘Mind over Matter’, 112 x 112 cm,

C-print op dibond achter glas,

Iebele Abel 2008

Dankbaarheid, stilte en verwondering

Ieder experiment dat een geslaagd kunstwerk oplevert heeft naast zijn artistieke en esthetische waarde ook nog een andere dimensie. Ieder werk is namelijk het tastbare ‘bewijs’ dat er momenten zijn waarin de geest de materie als het ware heeft bezield. Het is niet nodig het onverklaarbare te verklaren. Het is voldoende om de momenten te koesteren waarop het onverklaarbare heeft plaatsgevonden. Het zijn deze momenten waarin we ons temidden van het alledaagse voor even verbonden voelen met het mysterie van het leven. We kunnen daar euforie, dankbaarheid, stilte of verwondering bij voelen. Het zijn deze ervaringen die aan het leven de noodzakelijke diepte geven om zinvol te zijn. Het is deze ervaring waar alle kunst, religie en wetenschap naar zoekt.

Het thema van ‘Mind over Matter’ staat niet op zichzelf. De laatste decennia is er een belangrijke maatschappelijke verschuiving gaande die de gedachte ondersteunt dat onze intenties bepalend zijn voor de dingen die in ons leven gebeuren. De individuele mens is echter geen opper-wezen die in zijn eentje het leven kan besturen. In dit universum van oneindige mogelijkheden is hij een mede-creator, temidden van een overweldigende hoeveelheid scheppende krachten. Bescheidenheid is hier op zijn plaats. Naast onze creatieve, scheppende kracht hebben we ook het even wonderlijke vermogen om waar te nemen, om te voelen, te zien en te luisteren. Ons bestaan is een uitdrukking van ontvangen en geven, en het vraagt van ons dit - steeds opnieuw - zo goed mogelijk te doen.

Dit artikel is met toestemming van de auteur in zijn geheel overgenomen uit "Pulchri" nr. 3, en is voor het eerst verschenen in juli 2008. Alle beelden en teksten in dit artikel zijn auteursrechtelijk beschermd. Voor meer informatie zie www.iebele.nl

Met dank aan Stroom Haags Centrum voor Beeldende Kunst en Dick Bierman, onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam.

• 'Prachtig mooi experiment! Verdient . . .' (Kees Romijn)
• 'Heel mooi werk, dit noem ik nou . . .' (Rinaldo)
• Bekijk alle reacties