Door Jacqueline Koppelman

Prof. dr. Paul de Blot de Chauvigny, SJ, Lic.Ph is hoogleraar business spiritualiteit aan Universiteit Nyenrode. Hij studeerde filosofie, theologie, fysica, politicologie, spiritualiteit en psychologie en behaalde ook zijn clownsdiploma. Naast hoogleraar is hij pastoor, auteur en redacteur van zijn tijdschrift Business Spiritualiteit Magazine Nyenrode.

Paul de Blot kwam dertig jaar geleden door toeval terecht bij deze universiteit. De Blot, nu 85 jaar, zou toen psycholoog worden in dienst van een ziekenhuis in Leiden en zich bezighouden met hulpverlening aan oorlogsslachtoffers. Omdat zijn baas het gevaar zag aankomen van een overheersend kapitalisme, raadde hij hem aan te solliciteren bij Nyenrode. De universiteit zocht een moderator, die als coach de studenten in het zelfbestuur van de Campus kon begeleiden. Het moest iemand zijn die ervaring had in het hoger onderwijs, studenten kon begeleiden en over internationale ervaring beschikte. Paul de Blot doet dit nu ruim 30 jaar met hart en ziel: aan de karaktervorming werken van jonge mensen is zijn missie.

Een ontmoeting met Paul de Blot

30 jaar studenten begeleiden, colleges geven en volgen hebben ertoe geleid dat De Blot zich op aanraden en aandringen van docenten heeft laten verleiden tot een promotieonderzoek. In 2004 promoveerde hij op het onderwerp Vernieuwing van organisaties in een chaotische omgeving door vernieuwing van de mens. In 2006 volgt zijn benoeming tot hoogleraar business spiritualiteit.

Zijn colleges worden druk bezocht. Paul de Blot geeft zijn studenten, waar onder veel ondernemers, ruimte om tot zichzelf, tot de eigen kern te komen. Een ontmoeting met De Blot geeft je energie, stof tot nadenken en een aanzet tot het ontdekken van je eigen spiritualiteit.

Wat zien we om ons heen?

Wat gebeurt er om ons heen? De komst van de Dalai Lama naar Nederland. Uitverkochte zalen voor lezingen van Thich Nhat Hahn, de genomineerde Nobelprijs winnaar voor de vrede. Boeken over spiritualiteit. Een tijdschrift als Happinez verovert de markt. Een overvloed aan cursussen over bewustwording. Kloosters zien een explosieve toename van het aantal gasten op zoek naar verdieping. De oprichting van een spiritueel ondernemersnetwerk. VNO-NCW heeft in haar programma ook aandacht voor spiritualiteit. De honger naar spiritualiteit lijkt niet te stillen. Terwijl voor de een spiritualiteit een vanzelfsprekendheid is, is het voor de ander nog een brug te ver. Maar wat is spiritualiteit eigenlijk?

Betekenis spiritualiteit

De Blot spreekt liever niet over spiritualiteit, dat is namelijk lastig duidelijk te maken. 'De meeste mensen lopen vast als je ze vraagt naar de betekenis van spiritualiteit of wat spiritueel is. Daarom heb ik het liever over zingeving. Zingeving gaat over de vraag waarom je de dingen doet zoals je ze doet. Deze vraag stel je jezelf net zo lang totdat je daarop geen rationeel antwoord meer kunt geven. Dan kom je op de plaats, waar het diepste verlangen zit, als het antwoord niet meer in woorden is te vangen. Als ik vraag: 'Waarom maak je auto’s?' Is het antwoord: 'Om geld te verdienen.' Daarna stel ik de vraag: 'Waarom wil je geld verdienen?' Daarop volgt het antwoord: 'Om mijn gezin te onderhouden.' 'En waarom wil je het gezin onderhouden?' 'Omdat ik graag mijn gezin gelukkig zie.’ En 'waarom wil je graag dat jouw gezin gelukkig is', omdat 'als ik mijn gezin gelukkig zie, dat mij ook gelukkig maakt'. En 'waarom maakt jou dat gelukkig?'. ‘De waarom-vraag gaat steeds dieper totdat zij niet meer te beantwoorden is', legt De Blot uit.

Kracht en zingeving

'Zingeving is eigenlijk de kracht, de bezieling waarmee je iets doet. Die kracht is te herkennen in concrete daden zoals de bankwerker, die elke schroef bij wijze van spreken als zijn kind ziet. Hij maakt die schroef met liefde en vakmanschap. Vroeger begon elke deskundigheid in meester-gezel relaties. De meester bracht niet alleen de techniek over, maar ook de inspiratie. Aan het resultaat zie je of het met plezier heeft gemaakt. Dat is zingeving, spiritualiteit. Het is daarom belangrijk ruimte te nemen voor de dingen die je graag doet, en die ruimte ook aan anderen te geven, je medewerkers,' zegt De Blot. Op deze gedachte laat de hoogleraar zijn studenten mediteren en tot zichzelf komen om te ontdekken waar de toegevoegde waarde zit. Dat is de kern van zingeving.

Hoofd en hart

De economische crisis is mede de oorzaak voor de groeiende belangstelling voor zingeving volgens De Blot. 'We werken op twee niveaus: met het verstand en met het hart. Het verstand berekent en controleert alles. We moeten doelen halen: zoveel auto’s produceren of zoveel zieken verzorgen. Het behalen van doelen ligt op het niveau van doen. Door de technologische ontwikkelingen is werken op doenniveau steeds minder bewust geworden. Hierdoor weten we niet meer zo goed waarom we iets doen, waarvoor en voor wie. Je verliest daardoor het contact met je hart. Als je niet kunt werken vanuit je hart als bron van je energie en bezieling, raak je vermoeid, gestresst, in een burn-out. Je kunt dat oplossen door weer de verbinding met jezelf te zoeken, met het diepste van jezelf. Dat vind je als je iets met vreugde doet, dan word je niet moe. Vreugde geeft energie en inspireert je. Kijk naar spelende kinderen, die zijn moeilijk naar bed te krijgen omdat ze plezier hebben in wat ze doen, het geeft ze energie,' aldus de visie van De Blot.

Bezieling en relaties

'Ik hoop dat de economische crisis ons terugbrengt naar bezieling, naar investeren in relaties. Laat ik een voorbeeld geven. Een verpleegster ontfermt zich over een oude dame, die haar aardig en lief vindt. Dat geeft de verpleegster energie. Nu bedenkt het management dat alles sneller en efficiënter moet. De verpleegster krijgt nog maar 10 minuten per patiënt en ze wordt aangesproken op haar doelen. Als die niet haalbaar blijken te zijn omdat ze snelheid mist, krijgt ze een negatieve beoordeling. Het energieniveau van de verpleegster daalt. Ze raakt overspannen met ziekte tot gevolg.' De Blot gaat nog een stap verder.

Artsen doseren precies de medicijnen voor hun patiënten, maar besteden amper aandacht aan de relatie tussen henzelf en de patiënt. Als je alleen met handelingen bezig bent zoals de verpleegster en de medicijnen voorschrijvende arts, en er is geen ruimte voor de relatie met de patiënt dan mis je de werking van het belang van deze relatie. Terwijl juist in de zorg relaties een therapeutische, voedende en genezende werking kunnen hebben. Het gaat om de verbinding en dat is algemeen menselijk.'

Natuur en verbinding

De op Java geboren De Blot, waar hij naast filosofie en staatsleer ook de leerstoel ecologische technologie bekleedde, leerde putten uit de krachten van de natuur en die te gebruiken in het dagelijkse leven. De Blot vertelt dat in Indonesië de ficus een heilige boom is. 'De ficus benjamini heeft een ingenieus bijwortelstelsel. Zodra die wortels de grond raken, worden ze groot en dik, en door hun dunne haarwortels kunnen ze het diepe grondwater tot op 1 meter opzuigen en een bron vormen met zuiver drinkwater. Dat werkt zo. In de avond vangt het gebladerte van de ficus dauw op, die vervolgens op de grond druppelt. Zodra de zon opkomt, verdampt het vocht op de grond en koelt de omgeving af. De ficus werkt op die manier als een airconditioning, en is het dus altijd koel in zijn omgeving. Dat is fijn voor de mensen, vogels en andere dieren. En door die zachte, opstijgende beweging van warme lucht blijven insecten als muggen uit de buurt, die houden niet van gekriebel, die hebben stilte nodig. Daarom zie je in alle prinsen- en vorstenhoven op de hoeken deze heilige boom. In dorpen is er altijd in de buurt van ficusbomen een bron. En omdat die boom heilig is, zorgen de bewoners dat hun bron, hun drinkwater schoon blijft, dat hierin geen bladeren komen. En wat doen Westerse ontwikkelingshulporganisaties? Zonder respect te hebben voor de oorspronkelijke waarden en normen van de plaatselijke bevolking bedenken zij oplossingen voor problemen, die er niet zijn. Deze hulporganisaties kappen bomen en vervangen die door pompen. Dat is afschuwelijk. Wat deze organisaties zich onvoldoende realiseren, is dat de plaatselijke bevolking een relatie heeft met de natuurlijke krachten en niet met de pomp. Wat gebeurt is dat niemand zich er verantwoordelijk voor voelt, niemand er voor zorgt, er zuinig op is. Met als gevolg dat het drinkwater vervuilt door ratten en andere viezigheid.'

Organisaties en contact

De Blot haalt zijn kennis over bomen en planten uit inheemse religieuze geschriften. Hij betreurt dat er steeds minder aandacht is voor de krachten van de natuur.

'We kennen de natuur niet goed meer. De verbinding is hier en daar behoorlijk zoek. Dat zie je ook in het bedrijfsleven. Organisaties waar relaties nog belangrijk zijn, zijn vooral familiebedrijven. Dat zie je bij de kruidenier en de slager op de hoek van de straat, die groet en een praatje maakt. Het is jammer dat die verdwijnen. Bij AH gebeurt praktisch alles automatisch, bijna niemand zegt iets, alles wat wordt gezegd, is aangeleerd.

Vroeger had je op stations kleine koffietentjes. Nu is alles in handen van AH. Je koopt iets, loopt naar de kassa en vertrekt. Je kunt woordeloos inkopen doen. Je geeft de pin. Ze zeggen nog 'prettig weekend', maar dat kan ook een computer doen. Het is een beangstigende ontwikkeling waarvoor niets in de plaats terugkomt,' vermoedt Paul de Blot.

Net als in het voorbeeld van de verpleegster en de arts, is er sprake van beperkte aandacht voor de relatie met de klant. Het is juist belangrijk contact te houden met onze aard, onze natuur, die eigenlijk gericht is op verbinding, op het aangaan en onderhouden van relaties.

Ik verwacht dat organisaties er over een jaar of 5 tot 10 niet wezenlijk anders uit zien. Je hebt goede en minder goede organisaties. Grote en kleine organisaties. Er is altijd een golfbeweging. We slaan nu door van grote naar kleinere organisaties en daarna komen er weer grotere. En als je het in relatie brengt tot de organisatiekunde, zien we na een opgang een crisis, na een crisis weer een opgang.'

Hoeven we ons geen zorgen te maken? 'Dat doen we wel, maar hoeft niet,' antwoordt De Blot 'want alles corrigeert zich zelf.'

De meest onberekenbare factor is de mens in de ogen van De Blot. 'We kunnen met elkaar afspreken wie wat doet, maar op het moment dat je het moet doen, kun je zeggen 'ik doe het niet'. Dat is de vrijheid van de democratie. In de meer primitieve samenlevingen wordt doorgaans geluisterd naar de leider, het opperhoofd of de oudste van het dorp, die bepaalt uiteindelijk wat er gebeurt. In een democratie is iedereen behoorlijk vrij in wat hij wil. Dat betekent dat er in feite niets te voorspellen is.

Als een individu geen binding meer voelt met zijn omgeving dan kan hij in zijn wanhoop door verlies van houvast de vrijheid nemen om zich in de afgrond te storten. Met chaos tot gevolg. Zoals de man, die geen werk en huis had en in 2009 op Koninginnedag een aanslag pleegde. In een meer primitieve samenleving wordt men veel eerder aangesproken op gedrag. Plato zei al 'door vrijheid kan de democratie eindigen in anarchie'.'

Talent en zingeving

Paul de Blot is thuis waar hij mensen ontmoet. Hij leert mensen dat je ook zonder geld gelukkig kunt zijn, dat geld een middel is en geen doel. 'Op Nyenrode zitten bijna allemaal bemiddelde mensen. Ik ben niet rijk, bezit niets en ben gelukkig. Mij wordt vaak gevraagd hoe ik dat doet. Het is heel eenvoudig. Voor mij bezit je rijkdom door wat je bent. Dat is mooi, dat maakt je gelukkig en blij.

Er is verschil tussen wat je hebt en wat je bent. Wat je hebt kun je verliezen en wat je bent niet. Zo is het ook met talent. Er zijn aan te leren talenten en talenten door wat je bent. De laatste noemen we spirituele talenten, waar je spirituele energie zit. Je bent tot veel meer in staat door je talenten die je bent. Dan kan bijvoorbeeld tot uitdrukking komen als mensen in hoogste nood verkeren en toch tot wonderbaarlijke dingen in staat zijn.

Al heb je niets meer, je hebt wel je zelf en dat kun je uitstralen in je schoonheid door te doen waar je goed in bent en wat je met plezier doet. Dat is zingeving. Daar zit de glans.'

De kracht van organisaties

Business spiritualiteit of zingeving is de diepste kracht van de organisatie. In die kracht komen drie elementen samen:

• realisme op doenniveau (door te doen wat je graag doet en door ruimte te nemen en geven voor het ontwikkelen van vakmanschap),

• idealisme op zijnsniveau (door bewustwording van en ruimte te geven aan talenten die horen bij wie je bent) en

• de samenwerking tussen realisme en idealisme en door relaties aan te gaan (zoals bij de verpleegkundige).

Het gaat om de samenwerking tussen individuele en collectieve zingeving voor het ontwikkelen van organisatievernieuwing.

Definitie Business Spiritualiteit

Business Spiritualiteit is een model waarbinnen realisme en idealisme een vruchtbare wisselwerking aangaan door hun interactie als een Yang Yin dynamiek. Deskundigheid vereist realisme en is daarbij van groot belang, maar idealisme is als geestelijke inspiratiebron en totaalvisie evenzeer van belang om over de nodige geestelijke energie te beschikken en creativiteit. Om het realisme te bezielen en de idealen concrete vorm te geven is er een interactie nodig waarbij samenwerking onontbeerlijk is. Een succesvolle onderneming beschikt zowel over corporatieve deskundigheid als over corporatieve bezieling om tot corporatieve spiritualiteit te komen.

Paul de Blot schreef

Business Spiritualiteit als kracht voor organisatievernieuwing

De brug naar business spiritualiteit

De brug naar business spiritualiteit en leiderschap

Management & non-dualiteit

Ignatius van Loyola als crisismanager

Inspirerende artikelen van Paul de Blot zijn te lezen op zijn weblog www.pauldeblot.nl.

• Er zijn nog geen reacties geplaatst.